leesje ← Terug naar de boeken
Voor de grote mens

Over Leesje

Leesje helpt kinderen van 3 tot 7 jaar een boek kiezen dat bij ze past, leest het samen met ze, en praat erover. Wat je kind van een boek vond, onthoudt Leesje: zo past elk volgend boek beter.

De leescirkel

Volgens onderzoek van Stichting Lezen groeit leeshonger, de wil om voor je plezier te lezen, in een cirkel: een boek kiezen, het lezen, en erover praten, wat weer leidt tot het volgende boek1. In het midden staat de stimulerende ander: iemand die het kind kent, een boek aanraadt dat past, voorleest en doorvraagt2.

Leesje wil die stimulerende ander zijn, met een onderdeel voor elke stap.

1KiezenEen kort gesprek over waar je kind zin in heeft, en een paar boeken met een reden. 2Lezen en pratenLeesje leest voor en stelt tussendoor vragen. Of jullie lezen zelf uit een echt boek, en Leesje vraagt iets in een pauze. 3NapratenJe kind zegt hoe het het boek vond. Dat gaat mee in het volgende advies.
Hoe je kind een boek vond, telt mee bij het volgende advies.
1

Kiezen

Jonge kinderen weten nog niet wat er allemaal is, en kunnen nog niet zoeken. Ze kunnen wel zeggen waar ze zin in hebben.

Kinderen noemen boeken die ze zelf uitkozen het vaakst hun lievelingsboeken3. Daarom kiest Leesje in gesprek. Aanbevelingssystemen raden al ruim twintig jaar boeken aan4; Leesje gebruikt een conversationele, gepersonaliseerde variant5.

Conversationeel. Leesje vraagt je kind waar het zin in heeft, in zijn eigen woorden: "iets met een draak!" Is dat nog open, dan vraagt Leesje door ("mag het een beetje spannend zijn?"), en daarna kan je kind bijsturen: korter, spannender, iets anders. Gewone aanbevelingssystemen leunen op beoordelingen en aankopen, en die zijn er van jonge kinderen nauwelijks. Een boekadvies voor kinderen moet daarom naar het boek zelf kijken6, en kan het kind beter gewoon vragen. Een gesprek dat via een onderwerp naar een aanbeveling leidt, heet in onderzoek een topic-guided conversational recommender system7.

Gepersonaliseerd. Leesje onthoudt per kind welke boeken het las en hoe het die vond. Nieuwe boeken en boeken die lijken op een favoriet gaan voor; een boek dat het saai vond, komt niet terug.

Met een reden. Bij elk advies hoort een korte reden, zoals "Net als ‘Dikkertje Dap’, dat je grappig vond." Onder Voor de grote mens zie je precies wat meetelde, en kun je weghalen wat Leesje onthield. Een reden maakt een advies begrijpelijk en betrouwbaar8.

Een favoriet mag terugkomen: jonge kinderen leren meer nieuwe woorden van hetzelfde verhaal een paar keer dan van steeds een ander verhaal9.

2

Lezen en praten

Bij dialogisch lezen wordt een verhaal niet alleen voorgelezen: de voorlezer stelt vragen, luistert en bouwt voort op het antwoord.

Het kind praat meer, denkt actiever mee en leert meer woorden. De methode komt van de Amerikaanse psycholoog Grover Whitehurst10 en is een van de best onderzochte manieren van voorlezen. Leesje kent twee manieren:

Leesje leest voor. Leesje leest een verhaal voor, bladzijde voor bladzijde, en stelt tussendoor vragen. Je kind antwoordt hardop (nog een experiment), of jij typt het antwoord.

Wij lezen zelf (experiment). Jij of je kind leest hardop uit een echt boek. Leesje hoort mee via de microfoon en stelt in een pauze een vraag aan je kind, hardop. Dit werkt met elk boek.

Elke vraag volgt vier stappen: PEER
PVragen · PromptEen korte vraag over het verhaal.
EWaarderen · EvaluateElk antwoord telt. Weet je kind het niet, dan volgt een hint en een makkelijkere keuzevraag.
EAanvullen · ExpandHet antwoord van je kind komt terug in een iets rijkere zin.
RNazeggen · RepeatSoms zegt je kind een nieuw woord even na.
Zo klinkt het
LeesjeWie woont er in de pereboom? KindEen heks! LeesjeJa, goed zo! Een oude heks, hoog in de pereboom. Zeg jij het ook eens: in de pereboom!

De vragen wisselen tussen vijf soorten, samen CROWD. Open vragen komen het vaakst, omdat ouders die zelf ook het liefst stellen11. Op een goed antwoord volgt een vervolgvraag.

CZinnen afmakenRTerugdenkenOOpen vragenWWie, wat, waarDOver het leven van je kind
Wat het onderzoek zegt
Het werkt, en het blijftPeuters die een maand dialogisch werden voorgelezen, scoorden duidelijk hoger op mondelinge taal, en negen maanden later nog steeds10. Een overzicht van veel studies vond een duidelijk effect op woordenschat12, en het Amerikaanse ministerie van Onderwijs beoordeelt de methode als effectief13.
Ook met een computerstemKinderen van 3 tot 6 die vragen kregen van een slimme speaker, begrepen het verhaal net zo goed als kinderen die dezelfde vragen van een volwassene kregen14.
Ook met een taalmodelBij StoryPal, een voorleessysteem met een taalmodel, praatten kinderen van 4 tot 7 actief mee15. In een gerandomiseerde studie (kinderen van 5 tot 8 die Engels leerden) begrepen kinderen het verhaal beter met een AI-systeem dan met hun ouder; met hun ouder toonden ze meer emotie16. Daarom vraagt Leesje ook naar gevoelens, en is het bedoeld voor samen met een ouder.
Hoe de vragen gemaakt worden
Timing
Ongeveer elke halve minuut verhaal een vraag14, nooit midden in een zin, liefst aan het eind van een bladzijde. Bij Wij lezen zelf pas bij een pauze in het lezen.
Beoordelen
Bij elk antwoord wordt eerst opgezocht wat er in het verhaal staat, en pas daarna of het antwoord klopt. Andere woorden voor hetzelfde zijn goed; bij een open vraag is elk serieus antwoord goed.
Leeftijd
Vragen en woorden passen bij de leeftijd die je invult. Vul je een naam in, dan wordt die af en toe gebruikt.
Getest
Met een vaste set voorbeeldantwoorden, van goed tot fout en van "weet ik niet" tot een grapje, nagekeken door een sterker taalmodel: 104 van de 105 goed beoordeeld.
3

Napraten

Praten over een boek hoort net zo bij lezen als het lezen zelf, en daaruit volgt het volgende boek.

Dat schreef Aidan Chambers2. Na het lezen gebeuren bij Leesje twee dingen:

Je kind zegt hoe het was. Heel leuk, grappig, spannend of een beetje saai. Dat telt mee bij het volgende advies.

Jij krijgt drie vragen voor later, aan tafel of in bed, over wat jullie lazen en wat je kind tijdens het lezen zei.

Waarom deze combinatie

Het gesprek over een boek laat zien wat een kind leuk vindt, en dat is precies wat een aanbevelingssysteem nodig heeft.

Boekadvies en dialogisch lezen zijn elk goed onderzocht, maar meestal los van elkaar. In Leesje versterken ze elkaar. Nu tellen een vrije wens als "iets met een draak!" en hoe je kind een boek vond mee. Straks ook wat het tijdens het lezen vertelde.

Samen lezen

Leesje is er voor samen, met je kind naast je op de bank: in jullie vaste leesmoment, of op een avond dat voorlezen er anders bij inschiet. De vragen brengen het gesprek op gang; elk antwoord telt. Het doel is een Leesje zonder scherm: alleen een stem, terwijl je kind een echt boek vasthoudt.

Waar we staan

Leesje wordt sinds oktober 2024 ontwikkeld; het eerste prototype las al voor en stelde vragen volgens Whitehurst, vóór onderzoeksprototypes als StoryPal15. In 2026 is Leesje opnieuw opgebouwd. De methodes zijn goed onderzocht, Leesje zelf nog niet: we testen eerst kleinschalig of kinderen er net zo veel aan hebben als aan een volwassene die dialogisch voorleest.

Privacy

Leesje gebruikt taalmodellen van OpenAI om vragen te maken, tekst uit te spreken en gesproken antwoorden om te zetten in tekst. Daarvoor gaan de tekst van het verhaal, wat je kind zegt of je intypt, en de naam die je invult naar OpenAI. De microfoon staat alleen aan als je kind op de microfoon tikt, of tijdens Wij lezen zelf, en dat zie je op het scherm. Geluid wordt niet bewaard. Welke boeken je kind las en hoe het ze vond, wordt alleen in de browser op dit apparaat bewaard. Voor een boekadvies gaat dat overzicht mee naar de server van Leesje, die het niet bewaart en niet doorstuurt.

Bronnen

  1. Stokmans, M., & Wolters, M. (2019). Lezen doe je samen. Hoe kan leeshonger gestimuleerd worden? Stichting Lezen Reeks. Delft: Eburon. lezen.nl
  2. Chambers, A. (1991). The Reading Environment: How Adults Help Children Enjoy Books. Stroud: Thimble Press.
  3. Scholastic Canada. Kids & Family Reading Report: 94% van de kinderen van 6 tot 17 jaar zegt dat hun lievelingsboeken de boeken zijn die ze zelf uitkozen. Over oudere kinderen dan die van Leesje, maar het idee geldt breed. scholastic.ca
  4. Linden, G., Smith, B., & York, J. (2003). Amazon.com recommendations: Item-to-item collaborative filtering. IEEE Internet Computing, 7(1), 76–80. doi.org/10.1109/MIC.2003.1167344
  5. Jannach, D., Manzoor, A., Cai, W., & Chen, L. (2021). A survey on conversational recommender systems. ACM Computing Surveys, 54(5), 105. doi.org/10.1145/3453154
  6. Milton, A., Batista, L., Allen, G., Gao, S., Ng, Y.-K. D., & Pera, M. S. (2020). "Don't judge a book by its cover": Exploring book traits children favor. RecSys '20, 669–674. doi.org/10.1145/3383313.3418490
  7. Zhou, K., Zhou, Y., Zhao, W. X., Wang, X., & Wen, J.-R. (2020). Towards topic-guided conversational recommender system. COLING 2020. aclanthology.org/2020.coling-main.365
  8. Tintarev, N., & Masthoff, J. (2007). A survey of explanations in recommender systems. IEEE 23rd International Conference on Data Engineering Workshop, 801–810.
  9. Horst, J. S., Parsons, K. L., & Bryan, N. M. (2011). Get the story straight: Contextual repetition promotes word learning from storybooks. Frontiers in Psychology, 2, 17. doi.org/10.3389/fpsyg.2011.00017
  10. Whitehurst, G. J., Falco, F. L., Lonigan, C. J., Fischel, J. E., DeBaryshe, B. D., Valdez-Menchaca, M. C., & Caulfield, M. (1988). Accelerating language development through picture book reading. Developmental Psychology, 24(4), 552–559. psycnet.apa.org. Zie ook Whitehursts uitleg voor ouders: Dialogic reading: An effective way to read aloud to young children.
  11. Dietz, G. e.a. (2024). ContextQ: Generated questions to support meaningful parent-child dialogue while co-reading. IDC '24. arxiv.org/abs/2405.03889
  12. Mol, S. E., Bus, A. G., de Jong, M. T., & Smeets, D. J. H. (2008). Added value of dialogic parent–child book readings: A meta-analysis. Early Education and Development, 19(1), 7–26. doi.org/10.1080/10409280701838603
  13. What Works Clearinghouse (2007). Dialogic Reading (intervention report). U.S. Department of Education. ies.ed.gov
  14. Xu, Y., Aubele, Vigil, Bustamante, Kim & Warschauer, M. (2022). Dialogue with a conversational agent promotes children's story comprehension via enhancing engagement. Child Development, 93(2), e149–e167. doi.org/10.1111/cdev.13708
  15. He, Gastón-Panthaki, Zhuo, Munsey, Zhang & Warschauer, M. (2025). StoryPal: Supporting young children's dialogic reading with large language models. IDC '25. doi.org/10.1145/3713043.3728867
  16. Xiao, F., Zou, E. W., Lin, J., Li, Z., & Yang, D. (2025). Parent-led vs. AI-guided dialogic reading: Evidence from a randomized controlled trial in children's e-book context. British Journal of Educational Technology. doi.org/10.1111/bjet.13615